Türkiye ve Irak arasında tansiyon neden yüksek?

Irak’ta merkezi hükümetin ayakları üzerine dikeldikçe Kürtlerle bir hesaplaşmaya girmesi kaçınılmazdı. Yüzleşme günü gelip çattı: Başbakan Nuri Maliki tartışmalı bölgelerde peşmerge hâkimiyetini bitirmek için Dicle Operasyonlar Komutanlığı’nı kurup bölgeye birlikler sevk etmeye başlayınca taraflar tam tekmil savaş moduna girdi.

Fiilen bağımsız devlet gibi davranan Kürdistan Bölgesel Yönetimi, Amerikan işgalinin sunduğu fırsatla Kerkük’ün yanı sıra 6 yerde organize Peşmerge güçleri sayesinde fiili bir üstünlük elde etmişti. Suriye’de iç savaşın tarafı oluveren Türkiye, Irak’ta da bir yanda Kürtlerle stratejik ortaklık, diğer yandan düne kadar ‘Kürtlere verdirtmem’ dediği Kerkük ve Bağdat’la yaşanan gerilimli süreç yüzünden çok nazik bir duruma düştü.

Irak Meclisi Dış İlişkiler Komisyonu Başkanı Dr. Humam Hamudi ile İstanbul’da kritik gelişmeleri hasbıhal ettik. Hamudi Irak yelpazesinde Türkiye’ye en yakın duran Şii El Hekim grubundan. Maliki gibi Hamudi de Türkiye’nin ‘buyurgan’ bir üslupla Irak’ın iç meselelerine karışmasının iki ülke arasındaki gerilimin temel kaynağı olduğunu, Kürtlerle stratejik ortaklığın da buna tuz biber ektiğini düşünüyor.

Türkiye ile gerilimin asıl kaynağı

Kürt-Arap gerilimini konuşurken ister istemez mesele gelip Türkiye-Irak ilişkilerine dayanıyor. Hamudi, Başbakan Tayyip Erdoğan’ın Maliki’nin iç savaş çıkartacağına ilişkin endişelerini yersiz buluyor: “Iraklılar kötü tecrübeyi yaşadı, kimse iç savaştan yana değil. Hiç kimse bu tutumunu değiştirmedi. İç savaş olmayacak, gruplar arasındaki ilişkiler öncekiden kat kat sağlam ve güvenilir.”

Maliki’nin “Türkiye kendi iç sorunlarıyla ilgilensin” yönündeki yanıtına dair de şunu söylüyor: “Selam verene selam verirsiniz. Her ülkenin iç sıkıntıları vardır. Siz bir ülkenin içinde istikrarsızlık var derseniz o da size aynı şekilde yanıt verir. Türkiye ile ortak çıkarlarımız var. İlişkilerdeki sıkıntı kimsenin çıkarına değil. Ama birbirimizin içişlerine karışmamalıyız. Maliki diyalogun sürmesinden yana ama bir şartla: ‘İçişlerine karışılmamalı.’ Türkiye’nin son duruşu garibimize gidiyor. Türkiye açık bir görüşe sahipti, herkese aynı mesafedeydi, Irak’ta en fazla varlık gösteren ülke Türkiye idi. Ama birden bire duruş değişti. Bazı düşünceleri empoze eder gibi oldular. Gerçekçi olmayan tavırlar takındılar. Bu sıkıntılı duruma böyle gelindi. Türkiye’nin inanılmaz bir birikimi, uzmanlığı ve tarihi var. Böyle büyük bir ülkenin Arap Yarımadası’na bağlanmasına gerek yok.”

Maliki, “Erdoğan’ın ülkesinin özellikle mezhebi ve etnik çatışmalara yol açacağından korktuğumuz iç meseleleri üzerine yoğunlaşmalı. Artık Türkiye’yi bölge ülkelerinin sorunlarına sokmamalı, çünkü bu Türkiye’nin başına dert açar” demişti. “Cumhurbaşkanı Yardımcısı Tarık Haşimi’nin himaye edilmesi gibi sonradan eklenen gerekçeler bir yana Bağdat-Ankara hattındaki gerilimin asıl nedeni ne? Neden Maliki ABD güçleri çekilir çekilmez Türkiye’ye çıkıştı?” diye soruyorum. Hamudi’ye göre temel neden ‘Türkiye’nin taraf tutması’:

“Türkiye Irak’ın yapılanmasında çok büyük rol oynadı. Ama bazen ilişkiler iç içe derin olduğunda ülkelerin kendi çıkarlarını koruma hırsı bazen diplomatik kurallarına aykırı işleyebiliyor. Mesela Türkiye’nin bizden dolayı bir sıkıntısı varsa bunun diplomatik çerçevelerde dile getirmesini bekleriz. Çıkıp aleni bir şekilde basın yoluyla açıklamalara hiç gerek yoktu. Sıkıntı buradan başladı. Irak’ta Türkiye bütün gruplara eşit mesafedeydi. Ama bir yerden sonra beli bir kesimin tarafını tutmaya başladı.”

Bu gerilimde Türkiye’nin Kürtlerle geliştirdiği ilişkinin rolüne dair de “Sorunun kökeni Kürtlerle ilişkiler değil, (Kürtlerle ittifak) gerilimi sonradan alevlendirdi. Türkiye Irak’a tek bir devlet gibi davranmalıydı. Sadece bir grupla ilişkisini güçlendirmesi bizim parçalanmamıza sebep olacaktır. Şu an içerde ilişkilerimiz iyiye doğru gittiği için mevcut politika ilerde Türkiye için sıkıntıya dönüşebilir” diyor…

Velhasıl Irak nice hamlelere gebe bir satranç tahtasını andırıyor.

Buradaki sınav sadece Irak’ın değil Türkiye’nin de sınavı.

FEHİM TAŞTEKİN

Tamamı için Radikal

Bir cevap yazın