Meclis yine adalet dağıtamadı!

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), her yıl onlarca araştırma komisyonu kuruyor. Ancak içtüzükteki engeller sebebiyle verimli sonuç alınamıyor.

Meclis arşivinde yapılan araştırma çarpıcı bir gerçeği ortaya çıkardı. 9 ile 22. dönem arasında çeşitli konularda 158 Meclis Araştırması Komisyonu kuruldu. Bu komisyonlardan yalnız 109’u çalışmalar sonucu raporunu hazırladı. 37 komisyon çalışmalarını tamamlayamadı. 12 komisyon da çeşitli sebeplerden işlevsiz kaldı. Komisyonların hazırladığı raporların kimi ise Meclis Genel Kurulu’nda dahi görüşülmeden arşive alındı.

Karanlık olaylar aydınlatılamadı

Türkiye, geçmişindeki darbelerin yanında özellikle 1990’lı yıllarda onlarca faili meçhul cinayetlerle karşılaştı. Her biri, Türkiye gündemini sarsan olaylar olarak hafızalara kazındı. Çoğunun üzerindeki sis perdesi ise aradan yıllar geçmesine rağmen hala aralanamadı.

Bu olaylar konusunda TBMM sessiz kalmayıp her biri adına araştırma komisyonları kurdu. Araştırdı, soruşturdu, tanık dinledi, belge istedi, bilgi topladı. Fakat hazırlanan raporların kimi Genel Kurul’da görüşüldü, kimi görüşülmeden arşivdeki yerini aldı. Hazırlanan raporlar, önemli olayların yıl dönümünde sadece bakılmak için karıştırılıyor.

Soruşturma yetkileri yok

Meclis komisyonları, daimi ve geçici olmak üzere iki başlık altında toplanıyor. Daimilerin, yani ihtisas komisyonlarının sayısı her yasama döneminde aynı. Anayasa, Adalet, Eğitim, Sağlık, Tarım, Çevre ve Dilekçe komisyonları başta olmak üzere 17 daimi komisyon aralıksız çalışıyor. Daimi komisyonlar, incelemelerini kanun tasarı ve teklifleri üzerinde yapıyor.

Soru, gensoru, Meclis araştırması, Meclis soruşturması gibi usuller ise Meclis’in denetim mekanizmalarından. Meclis araştırması, siyasi denetim kapsamında en etkili yöntemlerden biri. Amacı belli bir konu hakkında bilgi edinmek, edindiği bilgiyi kamuoyu ve Meclis ile paylaşmak. Konuları ise genellikle siyasi, ekonomik ve toplumsal olaylardan oluşuyor.

Hiçbir yaptırım gücü yok

Araştırma ve soruşturma komisyonları, geçici komisyon kapsamında yer alıyor. Bu nedenle her dönem yaşanan olaylara ve verilen önergelere göre sayıları değişiklik gösteriyor. Meclis soruşturması, yasama organının yargısal nitelikteki yetkilerini kullanırken yaptığı incelemeye deniliyor. Soruşturma komisyonları bir nevi mahkeme gibi çalışıyor. Konuları ise sınırlı; başbakan ve bakanlar hakkında komisyon kurulabiliyor. Soruşturma ve araştırma komisyonlarının en önemli farkı, yaptırımları. Soruşturma komisyonları Yüce Divan’da yargılama ve mal varlığına el koyma gibi yetkilere sahipken araştırma komisyonunun hiçbir müeyyidesi yok.

Meclis araştırması, hukuki kaynağını Anayasa’dan ve TBMM içtüzüğünden alıyor. Anayasa’nın 98. maddesi ve içtüzüğün 105. maddesi, araştırma komisyonlarının çalışma esaslarını ve görevlerini şöyle tanımlıyor: “Hükümet, siyasi parti grupları veya en az 20 milletvekili tarafından belli bir konuda araştırma yapılabilmesi amacıyla Meclis Başkanlığı’na önerge sunulur. Sonra Meclis Genel Kurulu tarafından Meclis Başkanı’nın teklifi üzerine komisyonun üye adedi belirlenir, üçüncü kişilerin bilgisine başvurabilme yetkileri verilir.”

Bahane hep aynı: Devlet sırrı

Meclis İçtüzüğü’ne göre komisyon, yürütme organı ve üçüncü kişiler üzerinde bilgi isteme yetkisine sahip. Ekonomik ve toplumsal konularla ilgili komisyonların çalışmaları esnasında herhangi bir sorunla karşılaşılmazken, siyasi konularda araştırma komisyonu kurmak biraz netameli. Özellikle 1980 sonrası kurulan araştırma komisyonlarının çalışmaları esnasında kurum ve kişilerden istenen bilgi ve belgelerin ‘devlet sırrı ve ticari sır’ gibi gerekçelerle verilmemesi, çağrılan kişilerin gelmemesi komisyonların doğru sonuca ulaşamamasının en önemli sebepleri.

AB’deki komisyonlar yargı organı gibi

Avrupa Birliği’ne üye bazı ülkelerde mahkemelerin bakmakta olduğu dava ile aynı konuda Meclis Araştırması açılması mümkün. Avusturya, Belçika, Yunanistan, İtalya, Hollanda ve İsveç gibi ülkelerde aynı konu, hem yasama organınca hem de yargı organınca incelenebiliyor. Hatta bu ülkelerden Avusturya, Belçika, İtalya ve İsveç’te mahkemelerin ve araştırma komisyonlarının konu ile ilgili olarak birbirinden bilgi ve belge talep etme hakkı da bulunuyor.

Kaynak: Cihan – Taraf

Bir cevap yazın